स्याङ्जा ।
अविरल वर्षासँगै आएको पहिरोका कारण कालिकण्डकी गाउँपालिका–६, भगवतीटोलमा एक वृद्ध दम्पतीसहितको परिवार उच्च जोखिममा परेको छ।

स्थानीय इश्वरी प्रसाद भट्टराई, ८२ वर्षको परिवार बसोबास गर्दै आएको दुईवटा घरमध्ये माथिल्लो घर पहिरोका कारण पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त अवस्थामा पुगेको र अर्को तल्लो घरसमेत पहिरोको जोखिममा रहेको परिवारले जनाएको छ।

मिति २०८३ सालको ६ महिना १० गते राती परेको भीषण अविरल वर्षाका कारण भट्टराई परिवारको घर आसपासको जमिनमा ठूलो क्षति पुगेको हो। घरको तल्लो भागतर्फ करिब ७–८ सय मिटर क्षेत्रसम्म जमिन भासिएको तथा पहिरो गएको परिवारको भनाइ छ। घरको आँगनलगायत आसपासको भू–भागसमेत चर्किएको र जमिन निरन्तर जोखिमयुक्त अवस्थामा रहेको उनीहरूले बताएका छन्।

प्रहरीबाट गरिएको स्थलगत निरीक्षण तथा मुचुल्कामा समेत माथिल्लो घर पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएको, तल्लो घर पहिरोका कारण जोखिममा रहेको तथा घर आसपासको जमिन भासिएको र चर्किएको अवस्था रहेको उल्लेख गरिएको छ।

सबैभन्दा चिन्ताको विषय भनेको उक्त जोखिमपूर्ण घरमा ८२ वर्षीय इश्वरी प्रसाद भट्टराई, उनकी ७० वर्षीया श्रीमती नुमकला भट्टराईसहित उनका छोराहरू तथा बालबालिकासमेत बसोबास गर्दै आउनु हो। घरको अवस्था दिनप्रतिदिन जोखिमपूर्ण बन्दै गएपछि परिवार त्रासमा रहेको जनाएको छ।

तत्काल उद्धार र राहतको माग, तर समन्वयमा ढिलाइ भएको परिवारको गुनासो

पहिरो तथा घर जोखिममा परेको जानकारी भएपछि तत्काल उद्धार, सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण तथा आवश्यक राहत सामग्रीका लागि सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गर्न खोजिएको पीडित परिवारको भनाइ छ।

परिवारका अनुसार जोखिमपूर्ण अवस्था देखिएपछि तिरपाल, म्याट्रेसलगायत तत्काल आवश्यक सामग्री उपलब्ध गराइदिन अनुरोध गरिएको थियो। तर ती सामग्री उपलब्ध गराउन तथा तत्काल उद्धार–राहतको व्यवस्था गर्न सम्बन्धित वडा कार्यालय र पालिका तहबाट अपेक्षित गतिमा काम हुन नसकेको उनीहरूको गुनासो छ।

पीडित परिवारले आफूहरूले वडा कार्यालय तथा गाउँपालिकामा पटक–पटक पुगेर घटनाको जानकारी गराएको र निवेदनसमेत दिएको भए पनि हालसम्म अपेक्षित रूपमा राहत तथा उद्धारको काम अघि बढ्न नसकेको बताएका छन्।

परिवारको दाबीअनुसार, पालिका कार्यालयमा पुगेर तत्काल जोखिम व्यवस्थापन तथा क्विक रेस्पोन्सका लागि अनुरोध गर्दा पनि तत्कालै आवश्यक व्यवस्थापन गर्न नसकिने अवस्था देखाइएको थियो।

‘राजनीतिक प्रतिशोध भएको हो कि भन्ने अनुभूति भयो’

पीडित परिवारले आफूहरूमाथि स्थानीय तहबाट उचित व्यवहार नभएको महसुस भएको समेत गुनासो गरेको छ।

परिवारका अनुसार, पालिकामा समस्या लिएर जाँदा आफूहरूको समस्या तत्काल समाधान गर्नुभन्दा पनि राजनीतिक पूर्वाग्रह वा प्रतिशोधका कारण बेवास्ता गरिएको जस्तो अनुभूति भएको छ। यद्यपि राजनीतिक प्रतिशोध भएको भन्ने विषयमा सम्बन्धित पालिका वा जनप्रतिनिधिको आधिकारिक धारणा भने सार्वजनिक रूपमा स्पष्ट हुन बाँकी छ।

परिवारले आफूहरूको समस्या समाधानका लागि सहयोग माग्न पालिका पुग्दा फोटो तथा भिडियो खिच्न खोजिएको र आफूहरूप्रति उचित व्यवहार नभएको समेत गुनासो गरेको छ।

प्रश्न : विपद्को समयमा ‘क्विक रेस्पोन्स’ कहाँ छ ?

प्राकृतिक विपद्को समयमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा भनेको मानवीय सुरक्षा र तत्काल उद्धार हो। विशेषगरी ८२ वर्षीय वृद्ध तथा ७० वर्षीया वृद्धासहित बालबालिका बसोबास गर्ने घर नै पहिरोको उच्च जोखिममा रहेको अवस्थामा तत्काल जोखिम मूल्याङ्कन, सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण, अस्थायी आवास र आवश्यक राहत सामग्रीको व्यवस्था हुनु आवश्यक देखिन्छ।

यस घटनाले विपद् व्यवस्थापनमा स्थानीय तहको तत्काल प्रतिक्रिया संयन्त्र, वडा–पालिका समन्वय तथा जोखिममा रहेका परिवारको उद्धार प्रणाली कत्तिको प्रभावकारी छ ? भन्ने प्रश्नसमेत उठाएको छ।

पीडित परिवारका अनुसार, आफूहरूले पटक–पटक सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराउँदा पनि अपेक्षित रूपमा तत्काल उद्धार र राहत हुन नसकेको हो। अब सम्बन्धित निकायले उक्त परिवारको वास्तविक अवस्थाको तत्काल स्थलगत पुनःनिरीक्षण गरी दुईवटै घर तथा आसपासको जमिनको प्राविधिक जोखिम मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने देखिन्छ।

सहयोगका लागि विभिन्न निकायमा ध्यानाकर्षण

भट्टराई परिवारले आफ्नो अवस्थाबारे विभिन्न निकाय तथा सम्बन्धित व्यक्तिहरूलाई जानकारी गराउँदै आएको जनाएको छ। घटनाबारे जानकारी पाएपछि तत्काल क्विक रेस्पोन्स तथा आवश्यक सहयोगका लागि स्थानीय तहलाई ध्यानाकर्षण गराउने पहलसमेत भएको परिवारले जनाएको छ।

तर, पीडित परिवारको मुख्य माग अहिले कुनै राजनीतिक विवादभन्दा पनि ‘पहिले ज्यान जोगाइदिनुपर्‍यो’ भन्ने रहेको छ।

उनीहरूको भनाइमा घर जुनसुकै बेला थप पहिरोको चपेटामा पर्न सक्ने अवस्था रहेकाले वृद्ध दम्पती तथा बालबालिकाको सुरक्षालाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर तत्काल सुरक्षित स्थानमा व्यवस्थापन गरिनुपर्छ।

सम्बन्धित निकायसँग तत्काल कदम चाल्न आग्रह

स्थानीयवासी तथा पीडित परिवारले कालिकण्डकी गाउँपालिका, सम्बन्धित वडा कार्यालय, जिल्ला प्रशासन कार्यालय, प्रहरी तथा विपद् व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित निकायलाई तत्काल स्थलगत निरीक्षण गरी आवश्यक उद्धार, राहत तथा सुरक्षित स्थानान्तरणको व्यवस्था गर्न आग्रह गरेका छन्।

साथै, घर तथा जमिनको वास्तविक अवस्था अध्ययन गरी प्राविधिक टोलीबाट जोखिम मूल्याङ्कन गराउन, क्षतिको यकिन विवरण संकलन गर्न तथा प्रचलित कानुन र विपद् व्यवस्थापनसम्बन्धी व्यवस्थाअनुसार पीडित परिवारलाई राहत तथा पुनःस्थापनामा सहयोग गर्न माग गरिएको छ।

८२ वर्षीय वृद्ध र ७० वर्षीया वृद्धासहित बालबालिका बसोबास गर्ने परिवारको घर नै उच्च जोखिममा रहेको अवस्थामा कुनै अप्रिय घटना भएपछि मात्रै उद्धार गर्ने होइन, त्यसअघि नै जोखिम न्यूनीकरण र सुरक्षित स्थानान्तरण गर्नु नै राज्यको जिम्मेवारी हो।

त्यसैले भट्टराई परिवारको गुनासोलाई सम्बन्धित निकायले गम्भीरतापूर्वक लिएर तत्काल स्थलगत निरीक्षण, जोखिम मूल्याङ्कन, सुरक्षित स्थानान्तरण र आवश्यक राहतको व्यवस्था गर्नुपर्ने देखिएको छ।

पीडित परिवारको प्रश्न सरल छ—घर जोखिममा छ, वृद्धवृद्धा र बालबालिका जोखिममा छन्, अब तत्काल उद्धारका लागि अझै कति समय पर्खनुपर्ने हो?